Kayıtta satış olması her soruyu cevaplamaz
Tapuda satış görünmesi, bedelin gerçekte ödendiğini veya paranın daha sonra ne olduğunu tek başına göstermez. Beyan edilen bedel, banka hareketi, alıcının konumu ve devir tarihi birlikte incelenebilir. Ancak düşük bedel veya yakın bir kişiye satış da tek başına kesin sonuca yetmez.
Bedel başka bir varlığa dönüşmüş olabilir
Satış bedeliyle yeni bir mal alınmışsa veya başka hesaba aktarılmışsa kayıt zinciri takip edilmelidir. Borç ödemesi ile karşılıksız kazandırma farklı olgulardır. TMK 229’daki eklenecek değer koşulları somut olaya göre değerlendirilir.
İstenen kurum kaydının dönemini ve olayla ilgisini belirtmek, gereksiz ve belirsiz araştırma taleplerinden kaçınmayı sağlar. Hesap hareketleri için banka hesapları rehberi tamamlayıcıdır.
Tapu kaydı ile dekont nasıl karşılaştırılır?
Önce devredilen varlık, işlem tarihi ve alıcı belirlenir. Ardından ileri sürülen satış bedelinin kim tarafından, kime ve hangi tarihte ödendiği araştırılır. Tapu işleminde yazan bedel, sözleşmede belirtilen bedel ve hesaba gelen tutar farklıysa bu fark açıklanmalıdır. Tek bir dekontun varlığı, bütün satış bedelinin ödendiğini göstermez.
Ödeme taksitli yapılmış, bir krediyle karşılanmış veya satıcının borcu doğrudan kapatılmış olabilir. Bu ihtimallerde yalnızca satıcının hesabına gelen para aranırsa işlem eksik okunur. Dekont açıklaması, kredi kullandırımı ve borç kapatma kaydı, ileri sürülen ödeme biçimiyle birlikte değerlendirilir. Parayı gönderen kişi ile tapudaki alıcının farklı olması da ayrıca açıklanması gereken bir olgudur.
Satış bedelinin başka bir mala aktarılması: örnek
Bir taşınmazın satıldığı ve aynı dönemde başka bir konut alındığı varsayılsın. İlk satışın tarihi, bedelin hesaba girişi, yeni konutun peşinatı ve kredi kullanımı ayrı satırlara yazılır. Satıştan gelen para yeni konut için kullanılmışsa, eski taşınmazın bedeli ile yeni konutun değeri otomatik olarak iki ayrı malvarlığı kalemi sayılmaz. Aynı paranın hareketi ile yeni bir ekonomik değer birbirinden ayrılmalıdır.
Bu örnek tek başına malın kişisel veya edinilmiş mal olduğunu belirlemez. İlk taşınmazın edinim kaynağı, yeni alıma eklenen para ve mal rejiminin ilgili tarihleri de incelenir. Banka kayıtlarında tarih ve kaynak ayrımı bu incelemenin hesap hareketleriyle ilgili bölümünü açıklar.
Banka hareketi yoksa mal kaçırma kesinleşir mi?
Hayır. Nakit ödeme iddiası, borçla mahsup, taksitli satış veya başka bir ödeme biçimi ileri sürülebilir. Bunların doğru olduğu da yanlış olduğu da yalnızca hesapta transfer bulunmamasından çıkarılamaz. Ödeme belgesi, sözleşme, alıcının açıklaması ve diğer deliller birlikte incelenir. Yakına devir veya düşük satış bedeli, araştırılacak olgular olabilir; tek başlarına kesin bir mal kaçırma sonucu değildir.
TMK 229 kapsamında tasfiye hesabına değer eklenmesi ile bir devrin geçersizliği farklı hukuki meselelerdir. Ödeme izini incelemek, doğru talebi belirlemeye yardımcı olur; tapuyu kendiliğinden geri getiren bir işlem değildir.
Mahkemeden hangi kayıtlar istenebilir?
Delil talebinde yalnızca “bütün banka kayıtları” demek yerine, bilinen banka veya hesap, araştırılan dönem ve kaydın hangi işlemi açıklayacağı belirtilmelidir. Örneğin satış gününü çevreleyen hareketler bedelin ödenmesini, sonraki dönem ise bedelin başka bir varlığa aktarılmasını gösterebilir. Belgenin tarafın elinde olması ile bir banka veya üçüncü kişide bulunması, belgenin getirtilmesi bakımından farklı durumlar oluşturur (HMK 219–221).
Hesap araştırmasıyla malların korunması aynı işlem değildir. Devir riski devam ediyorsa boşanma öncesinde malvarlığını korumaya yönelik hukuki önlemler ayrıca değerlendirilir. Tasfiye hesabının genel çerçevesi ise mal paylaşımı rehberinde yer alır.