Önce mal rejimi belirlenir
Mal paylaşımında ilk soru, hangi malın kimin adına kayıtlı olduğundan önce, hangi mal rejiminin uygulanacağıdır. Başka bir mal rejimi seçilmemişse 1 Ocak 2002’den itibaren yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır. Daha eski evliliklerde önceki dönem ve sonraki dönem ayrı değerlendirilir.
Boşanma kararı ile tasfiye hesabı aynı işlem değildir. Boşanma sürecinin başında malvarlığı bilgilerini toplamak, sonradan hangi talebin hangi varlığa ilişkin olduğunu belirlemeyi kolaylaştırır. Mevcut bir mal rejimi sözleşmesi veya anlaşmalı protokol varsa metni ayrıca incelenmelidir.
Edinilmiş mal ile kişisel mal
Çalışmanın karşılığı edinilen değerler ve kişisel malların gelirleri, kanundaki koşullarıyla edinilmiş mal olabilir. Evlilik öncesindeki mal, miras ya da bağış yoluyla elde edilen varlıklar ise kural olarak kişisel mal grubundadır. Kişisel malın yerine geçen değer ile onun geliri de birbirinden ayrılır.
Tapuda veya hesapta yalnızca bir eşin adının bulunması, diğer eşin hiçbir alacak hakkı olamayacağını göstermez. Tersine, evlilik içinde alınmış olması da bir varlığın mutlaka yarı yarıya bölüneceği anlamına gelmez. Edinim kaynağı, kişisel mal katkısı, finansman ve borçlar araştırılır.
Katılma alacağı nasıl doğar?
Her eşin edinilmiş malları, borçları, eklenecek değerleri ve denkleştirme kalemleri kendi içinde hesaplanır. Kanundaki temel çerçevede, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde katılma hakkı gündeme gelir. Karşılıklı alacakların takası ve özel kanuni koşullar sonucu etkileyebilir.
Katılma alacağı, bir taşınmazın yarısının tapuda otomatik devri değildir. Katılma alacağı sayfasında artık değer hesabı ile borçların hesaba etkisini örnek üzerinden bulabilirsiniz.
Hangi tarih, hangi değer?
Boşanmaya karar verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Tasfiyeye girecek malın belirlenmesi açısından bu tarih önemlidir. Rejimin sona erdiği sırada mevcut edinilmiş malların tasfiye anındaki değeri ile eklenecek değerlerin değerlendirilmesi aynı kurala tabi değildir.
Bu nedenle “dava açıldığı günkü fiyat” ya da “bugünkü bütün birikim” üzerinden tek adımda hesap yapmak yanıltıcı olabilir. Taşınmazlarda kredi ödemelerinin tarihi, şirket hisselerinde edinim ve sermaye hareketleri, banka hesaplarında paranın kaynağı ayrı önem taşır.
Mal devredilmiş veya hesap boşaltılmışsa
Malvarlığının elden çıkarılması tasfiye hesabı bakımından her zaman incelemeyi sona erdirmez. TMK 229’daki koşullar sağlanıyorsa belirli karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltma amacı taşıyan devirler edinilmiş mallara değer olarak eklenebilir. Her satış otomatik olarak mal kaçırma sayılmaz.
Devir tarihi, alıcıyla ilişki, bedel ve ödemenin izi gibi olguların ortaya konulması gerekir. Mal kaçırma iddiası ve tedbirler sayfasında tasfiye hesabına değer eklenmesi ile mal üzerinde tedbir istenmesinin farklı işlevlerini açıklıyorum.
Her varlığın kendi kayıtları vardır
Tapu ve kredi belgeleri bir taşınmazın edinimini; ticaret sicili, bilanço ve pay devirleri şirket ortaklığını; hesap hareketleri ve yatırım kayıtları finansal varlıkları aydınlatabilir. Kripto varlıklarda ise platform kayıtları, banka transferleri ve varsa cüzdan hareketleri birlikte incelenir.
Her kurumdan her kaydın doğrudan alınabileceği varsayılmamalıdır. Talep edilecek kaydın uyuşmazlıkla ilgisi, zaman aralığı ve kanuni elde edilme yolu belirlenmelidir. Bir hesap hareketi ile kredi kartı ekstresi de farklı bilgi kategorileridir.
Protokol ve ölüm halinde tasfiye
Anlaşmalı boşanmada bir varlığın, alacağın veya feragatin kapsamı açıkça yazılmalıdır. “Karşılıklı hak ve alacak kalmamıştır” gibi genel bir cümle, hangi alacakların kapsandığı konusunda uyuşmazlık yaratabilir. Protokolde malvarlığı düzenlemesi yazısı bu riski ele alır.
Mal rejimi yalnızca boşanmayla sona ermez. Bir eşin ölümü halinde de mal rejiminin tasfiyesi ile mirasın paylaşımı ayrı hesapları gerektirir. Ölüm halinde mal paylaşımı yazısında bu sıralama açıklanır.
Bu konudaki yazılar
Kaynaklar ve dayanaklar
Bilgiler genel çerçeveyi açıklar. Somut bir uyuşmazlık; kendi olayları, belgeleri ve uygulanacak hukukla değerlendirilir.