Boşanma sürecine nereden başlamalı?
Boşanma kararıyla birlikte yalnızca evliliğin bitmesi değil; çocukların nerede yaşayacağı, geçimin nasıl sağlanacağı ve malvarlığının nasıl değerlendirileceği de gündeme gelir. Bu başlıklar birbirine bağlıdır; ancak her biri ayrı bir hukuki inceleme gerektirir. İlk adım, yaşanan olayları, eldeki belgeleri ve talepleri birbirinden ayırmaktır.
Hukuki çalışmam yalnızca aile hukuku alanındadır. 2003 yılından bu yana boşanma, velayet, nafaka ve mal rejimi uyuşmazlıkları üzerinde çalışıyorum. Bakırköy Adliyesi karşısındaki büromda ilk görüşmenin amacı, dosyanın hukuki çerçevesini ve hangi bilgilerin eksik olduğunu belirlemektir. Bir sonuca dair kesin vaat yerine, mevcut belgelerin neyi gösterebildiği ve sürecin hangi aşamalarında karar verilmesi gerektiği üzerinde durulur.
Bu rehber; dava açmayı düşünen, kendisine dava dilekçesi tebliğ edilen veya anlaşmalı boşanma protokolü hazırlayan kişiler için temel bir başlangıç noktasıdır. Ayrıntılı bir mesele için ilgili konu sayfasına geçebilirsiniz.
Anlaşmalı mı, çekişmeli mi?
Anlaşmalı boşanma için Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesindeki koşulların birlikte gerçekleşmesi gerekir. Evliliğin en az bir yıl sürmesi, eşlerin boşanma iradelerini mahkeme önünde bizzat açıklamaları ve mali sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunması bunlar arasındadır. Sadece bir protokol imzalamak evliliği sona erdirmez.
Eşlerin boşanma veya sonuçları üzerinde uzlaşamaması halinde çekişmeli boşanma gündeme gelir. Davada hangi boşanma sebebine dayanıldığı, olayların ne zaman gerçekleştiği ve hangi delillerle ispatlanacağı önem taşır. Bir tarafın boşanmak istememesi tek başına diğer tarafın dava açmasını engellemez; mahkeme kanuni koşulları inceler.
Bir yıldan kısa süren evlilikte TMK 166/3 kapsamında anlaşmalı boşanma koşulu oluşmaz. Bununla birlikte, somut olayda başka bir boşanma sebebine dayanan dava açılabilmesi ayrıca değerlendirilir. Anlaşmalı dava olarak başlayan süreçte tarafların uzlaşması da devam etmelidir.
Bakırköy’de hangi mahkemeye başvurulur?
Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetki bakımından eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi esas alınır (TMK 168). Bakırköy’de bir avukatla görüşmek, davanın her durumda Bakırköy’de açılacağı anlamına gelmez.
Yerleşim yeri, son ortak konut, varsa daha önce açılmış dosyalar ve karşı tarafın yaptığı yetki itirazı birlikte değerlendirilir. Tebliğ edilmiş bir dilekçede, cevap ve itiraz süreleri bekletilmeden incelenmelidir. Dosyanın hangi mahkemede görüleceği yalnızca adres etiketinden belirlenmez.
Olay, iddia ve delil birbirinden ayrılır
Bir olayın yaşanmış olması ile mahkeme önünde ispatlanabilmesi farklı meselelerdir. Dilekçede ileri sürülen somut olaylar, tarih sırası ve bunlara ilişkin deliller birbiriyle uyumlu olmalıdır. Tanığın doğrudan gördüğü bir olay ile başkasından duyduğu anlatım aynı ağırlıkta değerlendirilmez.
Mesajlar, yazışmalar, sağlık kayıtları, kolluk belgeleri, banka kayıtları ve tanık anlatımları somut olaya göre önem taşıyabilir. Delilin hukuka uygun elde edilmiş olması gerekir. Bir eşin hesabına izinsiz girmek veya gizli bir kayıt almak, sırf dava için yapılmış olması nedeniyle hukuka uygun hale gelmez.
Belgeleri tarih ve konuya göre saklamak; asıllarını, göndericisini ve bağlamını korumak yararlıdır. Yalnızca bir ekran görüntüsünün her şeyi kanıtlayacağı varsayılmamalıdır. Boşanma davasında delillerin hazırlanması yazısı bu ayrımı ayrıntılandırır.
Velayet ve çocukla kişisel ilişki
Velayet kararı anne veya babanın cezalandırılması için verilmez. Esas ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Çocuğun yaşı, bakım sürekliliği, sağlık ve eğitim ihtiyaçları, ebeveynlerle ilişkisi ve somut yaşam koşulları birlikte ele alınır. Yeterli olgunluktaki çocuğun görüşü de değerlendirmeye katılır.
Dava süresince geçici velayet ve kişisel ilişki düzenlenebilir. Nihai kararda velayeti kullanmayan ebeveynle çocuğun görüşme düzeni ayrıca belirlenir. Eşlerin kendi aralarında yaptığı anlaşma da çocuğun yararı yönünden mahkemenin incelemesine tabidir. Velayet rehberinde bu başlıkları ayrı ayrı bulabilirsiniz.
Nafaka ve tazminat aynı talep değildir
Dava sırasında geçim ihtiyacını karşılayan tedbir nafakası, boşanma sonrasında koşulları varsa eş için gündeme gelen yoksulluk nafakası ve çocuğun giderlerine katılmayı sağlayan iştirak nafakası birbirinden ayrılır. Her birinin amacı ve değerlendirme ölçütleri farklıdır. Gelir, ihtiyaç, ödeme gücü ve ilgili nafaka türünün kanuni koşulları birlikte incelenir.
Maddi ve manevi tazminat bakımından TMK 174’teki koşullar değerlendirilir. Kusur durumu, mevcut veya beklenen menfaatlerin zedelenmesi ve kişilik hakkına saldırı farklı inceleme alanlarıdır. Her boşanma otomatik olarak nafaka ya da tazminat hakkı doğurmaz. Nafaka türleri ve artırım koşulları hakkında ayrıntılı bilgiye ilgili sayfadan ulaşabilirsiniz.
Boşanma kararı mal paylaşımını da bitirir mi?
Boşanma ile mal rejiminin tasfiyesi farklı konulardır. Boşanma davasında bir karar verilmiş olması, evlilik içinde edinilen bütün malların kendiliğinden paylaştırıldığı anlamına gelmez. Malvarlığının kişisel veya edinilmiş mal niteliği, evlilik ve edinim tarihleri, borçlar ve katkılar ayrıca araştırılır.
Boşanmaya karar verilmesi halinde mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK 225). Bu tarih ile tasfiyede esas alınacak değerleme tarihi birbirine karıştırılmamalıdır. Mal rejimi davası boşanma devam ederken açılabilir; tasfiye yönünden boşanma kararının kesinleşmesi bekletici mesele yapılabilir.
Anlaşmalı protokoldeki genel bir feragat cümlesi, malvarlığı bakımından sonradan tartışma doğurabilir. Hangi varlık ve hangi alacak hakkında ne kararlaştırıldığı açık olmalıdır. Mal paylaşımı rehberi ile protokolde malvarlığı düzenlemeleri yazısı bu konuyu tamamlar.
Şiddet varsa koruma tedbirleri
Fiziksel, psikolojik, ekonomik veya diğer şiddet biçimleri söz konusuysa güvenlik ihtiyacı boşanma davasından ayrı değerlendirilir. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbirler için boşanma davasının açılmış olması zorunlu değildir. Acil tehlikede 112’ye ve kolluğa başvurulabilir.
Uzaklaştırma, yaklaşmama ve iletişim yoluyla rahatsız etmeme gibi tedbirlerin kapsamı somut duruma göre belirlenir. Mevcut tedbir kararının süresi, bildirimi ve ihlali de takip edilmelidir. Koruma tedbirleri rehberi başvuru yollarını açıklar.
Davanın süresi ve giderleri
Boşanma davasının süresini tek bir sayıyla söylemek doğru olmaz. Tebligat, mahkemenin iş yükü, uyuşmazlığın kapsamı, tanıklar, bilirkişi incelemesi ve kanun yolu başvuruları süreyi etkiler. Anlaşmalı dava da duruşma ve kesinleşme işlemleri tamamlanmadan sonuçlanmış sayılmaz.
Yargılama gideri ile avukatlık ücreti farklı kalemlerdir. Harç, gider avansı ve somut dosyada gereken incelemeler ayrı değerlendirilir. Ücret ve işin kapsamı ilk görüşmede açıklığa kavuşturulmalıdır. Mali imkânları yetersiz kişiler bakımından baronun adli yardım sistemi ve mahkemeden adli yardım talebi birbirinden ayrı başvuru yollarıdır.
İlk görüşme için ne hazırlanabilir?
Evlilik tarihi, çocukların yaşları, yaşanan olayların kısa tarih sırası ve ulaşılabilir belgeler görüşmenin çerçevesini kurmaya yardımcı olur. Daha önce bir dava açılmışsa dilekçeler, tebligatlar ve mahkeme kararları birlikte getirilmelidir. Özellikle tebliğ tarihi önemlidir.
Malvarlığı açısından bilinen tapu, araç, banka ve şirket bilgileri ile kredi veya borç belgelerini ayrı bir başlıkta toplamak yararlıdır. Bilinmeyen bir hesabın varlığı hakkında kesin bir iddia kurulması yerine, hangi kayıtların araştırılabileceği değerlendirilir. Görüşme için iletişim bilgilerine buradan ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Eşim istemezse boşanabilir miyim?
Bir eşin itirazı dava açılmasını engellemez. Mahkeme ileri sürülen boşanma sebebinin kanuni koşullarını ve delilleri değerlendirir.
Anlaşmalı boşanmada mahkemeye gitmek gerekir mi?
TMK 166/3 uyarınca hâkim eşleri bizzat dinler. Protokolün imzalanması tek başına yeterli değildir.
Boşanma ile mallar otomatik paylaşılır mı?
Hayır. Mal rejiminin tasfiyesi ayrı değerlendirilir; edinim tarihi, malın niteliği, borçlar ve katkılar incelenir.
Boşanma davası ne kadar sürer?
Tebligat, uyuşmazlık, deliller ve kanun yolu süreci nedeniyle her dosyada süre değişebilir.
Bu konudaki yazılar
Kaynaklar ve dayanaklar
Bilgiler genel çerçeveyi açıklar. Somut bir uyuşmazlık; kendi olayları, belgeleri ve uygulanacak hukukla değerlendirilir.