Mal rejimi alacağı ve miras payı ayrıdır
Bir eşin ölümü halinde sağ kalan eşin mal rejiminden doğan alacağı ile miras payı farklı hukuki dayanaklara sahiptir. Tasfiye sonucunda ortaya çıkan alacağın tereke hesabına etkisi, miras payının hesaplanmasından önce değerlendirilmelidir.
Eşim öldüğünde mal rejimi alacağım ile miras payım aynı şey mi?
Hayır. Mal rejiminden doğan alacak evlilikteki malvarlığı ilişkisine, miras payı ise mirasçılık sıfatına dayanır. Sağ kalan eşin tasfiye alacağı hesaplandıktan sonra bu alacağın terekenin borçlarına etkisi değerlendirilir; kalan net tereke üzerinden miras payları belirlenir.
Sağ kalan eş hem tasfiye alacaklısı hem mirasçı olabilir. Ancak her ölümde otomatik olarak bütün malların yarısını alacağı söylenemez. Borçlar, malların niteliği, diğer mirasçılar ve uygulanacak mal rejimi sonucu değiştirir.
Eşimin bütün malları mal rejimi hesabında yarıya mı bölünür?
Hayır. Edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel mallar ile edinilmiş mallar ayrılır. Örneğin miras yoluyla edinilen bir mal kişisel mal olabilir; mal rejimi hesabında aynı şekilde paylaşılmaması, ölüm sonrasında terekeye girmeyeceği anlamına gelmez.
1 Ocak 2002’den önce edinilen mallar bakımından, eşlerin başka bir mal rejimi seçip seçmediği ve önceki rejim ayrıca incelenir. Bu dönem için katılma alacağı yerine, şartları ve katkısı ispatlandığında katkı payı alacağı gündeme gelebilir. Evlilik ve edinim tarihleri ile malın hangi kaynakla alındığı belirleyicidir. Mal paylaşımı rehberi bu ayrımı açıklar.
Birlikte yaşadığımız evin bana bırakılmasını isteyebilir miyim?
Sağ kalan eşin aile konutuna ilişkin iki farklı hukuki yolu bulunabilir. TMK 240, katılma alacağına mahsup edilerek konut üzerinde intifa veya oturma hakkı tanınmasını; haklı sebepler varsa mülkiyet hakkı verilmesini düzenler. Bu talep mal rejiminin tasfiyesine ilişkindir.
TMK 652 ise eşlerin birlikte yaşadığı konutun ve ev eşyasının miras payına mahsuben sağ kalan eşe özgülenmesine ilişkindir. Konutun edinilmiş mal olması TMK 652 bakımından şart değildir. TMK 240 ile 652’nin dayanakları, koşulları ve hesabı farklıdır; konutun mülkiyeti ölümle kendiliğinden yalnızca sağ kalan eşe geçmez.
Her talebin görevli mahkemesi ayrı incelenir
Mal rejiminin tasfiyesi ile miras uyuşmazlıklarında görev aynı değildir. Özgün yazıdaki sulh hukuk mahkemesi ifadesi bütün miras davaları için genellenmemelidir; mirasçılık belgesi, paylaşma ve diğer miras talepleri kendi koşullarında incelenir.
19 Şubat 2021 tarihli yazı
Bir eşin ölümü halinde, iki ayrı tasfiye gündeme gelebilir. Biri miras hukukuna göre, yasal atanmış mirasçılar arasında terekenin paylaştırılması, diğer ise aile hukukuna göre, mal rejiminin tasfiyesi davasıdır.
Ancak, sağ kalan eşin miras payının belirlenmesinden ÖNCE eşlerin edinilmiş malları için ÖNCELİKLİ OLARAK MAL REJİMİ TASFİYESİNİN YAPILMASI gerekmektedir.
Böylece önce eşlerin katılma alacağı hakları belirlenecek ve bundan sonra ölen eşin tüm malvarlığı üzerinde onun mirasçıları ile sağ kalan eş arasında miras paylaşımı yapılabilecektir.
Zira katılma alacağı, terekenin borcu olarak kabul edilir ve mirasın paylaşımından mahsup edilmesi gerekir. Her iki davanın görüleceği mahkemeler farklıdır. Mirasın paylaşımında Sulh Hukuk Mahkemeleri, mal rejiminin tasfiyesinde ise Aile Mahkemeleri görevlidir.
Mal rejimi ölümle sona erdiğinde tasfiyeye konu malların değerleri tasfiye anına göre belirlenir. (TMK. m. 232, 235/1) Yani karar tarihine yakın bir tarihteki değerleri esas alınacaktır.