Anlaşmalı boşanmadan sonra çocuk için nafaka istenir mi?

Evet. Anlaşmalı boşanmada çocuk için nafaka istememiş olsanız da sonradan iştirak nafakası talep edebilirsiniz. Protokoldeki nafaka istememe beyanı, çocuğun gelecekteki nafaka hakkını ortadan kaldırmaz. Bağlanacak tutar, çocuğun ihtiyaçları ve anne ile babanın ödeme gücüne göre belirlenir. Düşük belirlenen nafakanın artırılması ise değişen koşullara göre değerlendirilir.

İlk kez nafaka istemek, mevcut tutarı artırmak ve ödenmeyen borcu tahsil etmek farklı işlemlerdir:

Bu yazı çocuğa yönelik iştirak nafakası hakkındadır. Eski eşin kendisi için isteyeceği yoksulluk nafakası farklı koşullara tabidir; aşağıdaki açıklamalar ona aynen uygulanmaz.

Anlaşmalı boşanmada nafaka istemedim. Çocuğum için sonradan isteyebilir miyim?

Evet. Çocuğun gelecekteki nafaka hakkı, anne ve babanın anlaşmasıyla tümüyle ortadan kaldırılamaz. Boşanma protokolünde “iştirak nafakası istemiyorum” veya “ileride çocuk için nafaka talep etmeyeceğim” yazması, sonraki talebin kendiliğinden reddedileceği anlamına gelmez.

İştirak nafakasının amacı çocuğun bakım, eğitim ve diğer ihtiyaçlarının karşılanmasıdır. Çocuğa fiilen bakan ebeveynin geçmişte nafaka istememesi, diğer ebeveynin çocuğun giderlerine gücü oranında katılma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Ancak protokoldeki bütün hükümler de yok sayılmaz. Diğer ebeveyn okul ücretini, sağlık sigortasını veya başka giderleri üstlenmişse bu düzenlemeler ve gerçekleşen ödemeler değerlendirmeye alınır. Çocuk için zaten karşılanan bir giderin ikinci kez tahsili istenemez.

Anlaşmalı boşanma protokolünde çocuklara ilişkin düzenlemeler, hâkimin denetimine tabidir. Çocuğun yararı yalnızca tarafların anlaşmasına bırakılmaz.

Hiç nafaka bağlanmadıysa nafaka artırım davası mı açılır?

Daha önce nafaka veya nafaka yerine geçecek bir gider yükümlülüğü belirlenmemişse, ilk kez iştirak nafakası bağlanması istenir. Ortada artırılacak bir nafaka bulunmadığından, bu durum mevcut bir aylık tutarın artırılmasından farklıdır.

Protokolde aylık para yerine okul, servis veya sağlık giderlerinin ödenmesi kararlaştırılmışsa yalnızca “nakit nafaka yok” denilerek sonuca gidilmez. Dava, mevcut düzenlemenin kapsamı ve istenen değişiklik birlikte ele alınarak değerlendirilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 329. maddesine göre küçüğe fiilen bakan anne veya baba, diğer ebeveyne karşı çocuk adına nafaka davası açabilir. Velayet düzeni ile çocuğun fiilen kimin yanında yaşadığı farklıysa bu durum da başvuruda açıklanmalıdır.

Boşandıktan sonra çocuk için nafaka istemek için bir yıl beklemeli miyim?

Hayır. İlk kez iştirak nafakası istemek için boşanmanın üzerinden bir yıl geçmesini beklemek gerekmez. Çocuğun mevcut ihtiyaçları ve anne ile babanın koşulları değerlendirilir. Yeni bir okul veya sağlık gideri doğmasını beklemek de zorunlu değildir.

Boşanmanın üzerinden birkaç yıl geçmiş olması da çocuk henüz ergin değilse tek başına başvuruya engel olmaz. Çocuğun devam eden bakım ihtiyacı için nafaka istenmesi, boşanmadan doğan bazı kişisel taleplere ilişkin bir yıllık zamanaşımıyla karıştırılmamalıdır.

Mevcut nafakanın artırılmasında ise önemli olan yalnızca geçen süre değil, önceki düzenlemeye göre hangi koşulların değiştiğidir. Başvurunun erken yapılması tek başına davayı sonuçlandırmaz; değişikliklerin ortaya konulması gerekir.

Anlaşmalı boşanmada düşük nafaka kabul ettim. Sonradan artırabilir miyim?

Evet, koşullar değişmişse iştirak nafakasının artırılmasını isteyebilirsiniz. Anlaşmalı boşanmada belirlenen tutar, çocuğun bütün çocukluk dönemi boyunca değişmeden kalmak zorunda değildir. TMK 331, durum değiştiğinde nafakanın yeniden belirlenmesine imkân verir.

Örneğin şu değişiklikler değerlendirilebilir:

• Çocuğun okula başlaması veya eğitim giderlerinin artması.
• Sağlık, bakım, servis ve ulaşım ihtiyaçlarının değişmesi.
• Paranın alım gücünün düşmesi nedeniyle mevcut tutarın yetersiz kalması.
• Anne veya babanın gelirinde, ödeme gücünde ya da diğer yükümlülüklerinde değişiklik olması.

“Başlangıçta az nafaka kabul ettim” demek yerine, önceki düzenleme sırasında çocuğun ihtiyaçlarının ne olduğu ve bugün nasıl değiştiği açıklanmalıdır. Mahkeme talep edilen artışı otomatik kabul etmez; çocuğun ihtiyaçlarını ve her iki ebeveynin koşullarını birlikte değerlendirir.

Farklı nafaka türleri ve artırım koşulları için nafaka ve nafakanın artırılması rehberine bakabilirsiniz.

Nafaka her yıl artıyor. Yine de artırım davası açabilir miyim?

Evet. Kararda yıllık artış bulunması, değişen koşullar nedeniyle ayrıca artırım istenmesini tek başına engellemez. Önce mevcut artış hükmü uygulanarak bugün ödenmesi gereken aylık tutar bulunur. Ardından bu tutarın güncel ihtiyaçlar karşısında neden yetersiz kaldığı açıklanır.

İki durumun birbirine karıştırılmaması gerekir:

• Yıllık artış hiç uygulanmamışsa: Mevcut karara göre eksik ödenen farklar hesaplanır.
• Yıllık artış uygulanmış, fakat nafaka yine yetersiz kalmışsa: Değişen koşullara dayalı ek artırım değerlendirilir.

Her nafakaya kendiliğinden uygulanacak tek bir TÜFE veya ÜFE oranı bulunduğu varsayılmamalıdır. Öncelikle kararın ve karara yansıyan protokol hükmünün ne söylediğine bakılır.

“Okul masraflarını ben ödüyorum” diyen ebeveynden ayrıca nafaka istenebilir mi?

Okul giderlerinin ödenmesi, çocuğun diğer ihtiyaçlarını ortadan kaldırmaz. Ancak okul giderleri de nafaka hesabının dışında tutulmaz. Barınma, beslenme, giyim, sağlık, ulaşım ve çocuğun yaşına uygun diğer ihtiyaçlar birlikte değerlendirilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2025/8708 E., 2026/6569 K. sayılı kararında, anlaşmalı boşanma protokolüyle okul, servis, kıyafet ve sağlık sigortası giderleri babaya bırakılmış; bu ödemelerin nafaka yerine geçeceği ve ayrıca nakit nafaka ödenmeyeceği düzenlenmişti.

Daire, bu giderlerin kapsamı ve çocuğun güncel ihtiyaçları araştırılarak, protokoldeki giderleri de içeren tek ve uygulanması açık bir iştirak nafakası yükümlülüğü belirlenmesi gerektiğini açıkladı. Eksik incelemeyle verilen kararı bozdu. Bu karar, her başvuruda aynı miktarda nafaka bağlanacağı veya eski protokolün bütün hükümlerinin kendiliğinden ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Kararın resmî tam metni.

Başvuruda hangi giderin kim tarafından ödendiği, hangi ihtiyacın karşılanmadığı ve istenen aylık tutara nelerin dahil olduğu açıkça gösterilmelidir. Mevcut mahkeme kararı değiştirilmeden ödemelerin tek taraflı olarak kesilebileceği sonucu çıkarılmamalıdır.

Ben çalışıyorum. Çocuğum için yine de nafaka isteyebilir miyim?

Evet. Çocuğa bakan anne veya babanın çalışması, diğer ebeveynin çocuğun giderlerine katılma yükümlülüğünü tek başına kaldırmaz. İştirak nafakası, eski eşin yoksul olup olmadığından bağımsız olarak çocuğun ihtiyaçları için değerlendirilir.

Her iki ebeveynin geliri ve ödeme gücü dikkate alınır. Çocuğun günlük bakımını üstlenmenin gerektirdiği emek de önemlidir. Masrafların her durumda yarı yarıya bölünmesi veya tamamının yalnızca bir ebeveyne yüklenmesi gibi otomatik bir kural yoktur.

Çocuk için ne kadar nafaka isteyebilirim?

Herkese uygulanacak sabit bir tutar veya maaşın belirli bir yüzdesi yoktur. TMK 330 uyarınca çocuğun ihtiyaçları, anne ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri ile varsa çocuğun gelirleri değerlendirilir.

Talebin, çocuğun gerçek giderleriyle açıklanması gerekir. Aylık harcamalar, yıllık okul giderleri ve tek seferlik sağlık masrafları ayrılmalıdır. Diğer ebeveynin doğrudan ödediği giderler de belirtilmelidir.

İnternetteki bir hesaplama aracı, mahkemenin ilk kez ne kadar nafaka bağlayacağını kesin olarak hesaplayamaz. Mevcut bir nafakanın karardaki artış hükmüne göre güncellenmesi ise ayrı bir hesap işlemidir.

Geçmiş yıllar için toplu nafaka alabilir miyim?

Hiç belirlenmemiş nafaka ile kararlaştırılmış ama ödenmemiş nafaka aynı değildir.

Boşanma sonrasında ayrı bir davayla ilk kez bağlanacak iştirak nafakası veya artırım sonucu belirlenecek yeni tutar, kural olarak dava tarihinden itibaren hüküm doğurur. Nafakanın yalnızca şimdi istenmesi, hiç belirlenmemiş bütün geçmiş aylara ait bir borcu kendiliğinden oluşturmaz. Velayetin değiştirilmesiyle birlikte nafaka istenmesi gibi farklı durumlarda başlangıç ayrıca değerlendirilir.

Buna karşılık, mevcut karardaki aylık nafaka ya da yıllık artış farkı ödenmemişse birikmiş nafaka alacağı söz konusu olabilir. Karar, ödeme tarihleri, banka kayıtları ve zamanaşımı itirazı gibi hususlar incelenerek tahsil edilebilecek borç belirlenir.

Örneğin boşanma kararında aylık nafaka belirlenmiş ve bazı aylar ödenmemişse, bu aylar için yalnızca yeni bir artırım kararı alınmasını beklemek gerekmez. Ancak kararda hiç nafaka belirlenmemişse aynı geçmiş aylar, yeni davayla otomatik olarak nafaka borcuna dönüşmez. Protokoldeki özel gider yükümlülükleri veya geçmiş harcamalara ilişkin başka hukuki talepler ayrıca incelenir.

Mevcut hükme dayanan artış ve borç hesabı için nafaka artış, birikmiş nafaka ve faiz hesaplama aracı kullanılabilir. Araç, hangi alacağın hukuken istenebileceğini belirlemez.

Nafaka istemek veya artırmak için hangi belgeleri hazırlamalıyım?

Önce boşanma kararı, kesinleşme bilgisi ve anlaşmalı boşanma protokolü bir araya getirilmelidir. Bunlara şu kayıtlar eklenebilir:

• Nafaka ve diğer gider ödemelerini gösteren banka kayıtları.
• Okul, servis, sağlık, bakım ve ulaşım giderlerinin belgeleri.
• Çocuğun aylık, yıllık ve tek seferlik giderlerini ayıran liste.
• Anne ve babanın gelirleri, malvarlığı ve diğer yükümlülüklerine ilişkin mevcut bilgiler.
• Artırım isteniyorsa önceki düzenlemeyle bugünkü koşulların karşılaştırması.

Karşı tarafın gelir belgeleri elinizde değilse, ekonomik durumunun ilgili kurumlardan araştırılması mahkemeden talep edilebilir. Hangi kayıtların gerekli olduğu somut uyuşmazlığa göre belirlenir.

Yıllık okul ücretini aylık tutara çevirip aynı ücreti ayrıca bütünüyle gider listesine eklemek, hesabı olduğundan yüksek gösterir. Nafaka artırımında giderlerin hazırlanması yazısı bu ayrımı açıklar.

Nafaka davasını boşandığım mahkemede mi açmalıyım?

Her durumda boşanma kararını veren mahkemeye başvurmak zorunda değilsiniz. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında TMK 177, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesini de yetkili kabul eder. Davanın türü, tarafların yerleşim yerleri ve somut usul koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Nafaka davalarında yetkili mahkeme yazısında bu konu ayrıca açıklanmıştır.

Çocuğum 18 yaşını doldurduysa nafaka isteyebilir mi?

İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasıyla sona erer. Eğitim devam ediyorsa farklı bir nafaka talebi gündeme gelebilir. TMK 328/2 uyarınca anne ve babanın, koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar bakım yükümlülüğü devam edebilir.

Ergin çocuk bu talebi kendi adına ileri sürer. Eski iştirak nafakasının aynı tutarla ve aynı biçimde otomatik olarak devam ettiği varsayılmamalıdır. Eğitimin devamı, çocuğun ihtiyacı ve ebeveynlerin ödeme gücü değerlendirilir. Eğitimden bağımsız yardım nafakası talepleri ise TMK 364’teki ayrı koşullara tabidir.